कम्प्युटर
जबदेखी मैले आफ्नै कम्प्युटर किन्न सक्ने भए, तबदेखि नै मलाई कम्प्युटर मनपर्छ ।
यो उहिले, जब आधुनिक कम्प्युटर युगको शुरुवात भयो, तबको कुरा हो
सन् ८० को दशकमतिर
र यो क्रममा मैले धेरै थरीका कम्प्युटरहरु चलाएं
र मैले, सार्वजनिक रुपमै एक वा अर्को थरीको कम्प्युटरप्रति आफ्नो झुकाव व्यक्त गरेको छु ।
तर हालसालै, धेरै मानिसहरुलाई जस्तै मलाई पनि यो स्वतन्त्र सफ्टवेयर को नारा प्रति चासो बढेको छ ।
यो के हो भन्ने बारेमा धेरै भ्रम छन् ।
र म यसकुरालाई स्पष्ट पार्न चाहन्छु ।
किनकी यो एउटा वार्षिकोत्सवको समय हो,
र म सबलाई यो उत्सव मनाउन आह्वान गर्दछु
र स्वतन्त्र सफ्टवेयरमा भर पर्न अनुरोध गर्दछु ।
यदि तपांइको धरमा
पानीको पाइप छ भने,
तपांईलाइ त्यो कसरी जडान गरिएको छ भन्ने बारे ज्ञान नहोला,
तर तपांईको साथीलाइ यसबारे ज्ञान हुन सक्छ
र उसले तपांईलाइ एउटा धारा बदल्ने वा पाइप थप्ने सुझाव दिन सक्छ,
वा कुनै ठांउमा भल्भ फेर्ने सुझाव दिन सक्छ ।
त्यो गरेर तपांइले कुनै कानुन मिचिरहेको त ठहर्दैन नि, ठहर्छ र ?
किनकी त्यो तपांइको घर हो र ती पाइपहरु पनि तपांइकै हुन् ।
तर तपांइ आफ्नो कम्युटरसंग त्यस्तो गर्न सक्नुहुन्न ।
तपांइको कम्पुटरको अपरेटिङ् सिस्टम संग तपांइ खेल्न पाउनुहुन्न ।
र आफ्नो अपरेटिङ् सिस्टम बारे तपांइका केही विचारहरु छन् भने ती तपांइ अरुसंग बाँड्न सक्नुहुन्न ।
किनकी apple र microsoft, जसले सबभन्दा चर्चित दुई अपरेटिङ् सिस्टम बनाउँछन्
अनि ती अपरेटिङ् सिस्टम माथी आफ्नो स्वामित्वको बारे एकदम अडिग छन्,
र अरु कसैले चाहेर पनि यसबारेमा केही गर्न सक्दैन ।
अब यो कुरा तपाँइलाई स्वभाविक लाग्न सक्छ :
"ती कम्पनी हरुले त्यसो किन नगरुन त ?"
तर वास्तवमा, तपाँइले आफुले चाहेको कुरा गर्न किन नपाउने त ?
र केही गर्न चाहनेहरुको समुदायले परिवर्तन, सुधार र सहकार्य गर्न किन पाउँदैनन् ?
आखिर विज्ञनले यसरी नै प्रगति गर्दै आएको छ...
ज्ञनको भन्डार पुरै स्वतन्त्र हुन्छ।
र असल विज्ञानमा सबै ज्ञान बाँडिन्छ, आदान-प्रदान गरिन्छ ।
यदि त्यस्तो गरिन्न भने -- त्यो विज्ञान खराब हुन्छ
र यो एक किसिमको मनपरी हो ।
खास, यो साब कसरी शुरु भयो भन्दाखेरी
एकजना रिचार्ड स्टलम्यान भन्ने व्यक्तिले
२५ वर्ष अधि निधो गरे
पुरा रुपमा शुरुबाटै एक नयाँ अपरेटिङ् सिस्टम बनाउछु भनेर ।
यो अपरेटिङ् सिस्टम लाई उनले GNU नामाकरण गरे, जसको पुरा रुप "GNU is Not Unix" हो
किनकि यो Unix अपरेटिङ् सिस्टम होइन,
यो धेरै किसिमले Unix जस्तै छ ,
तर यसको हरेक तत्व, हरेक भाग, code को हरेक सानो हिस्सा
(र यो एकदम विशाल code हो, किनकि यो धेरै थरीका कम्प्युटरमा चल्नु परछ)
यसको सन्चाल र देखभालको सम्पुर्ण जिम्मा समुदायले लिएको छ , ती सबै coders हरुको समुदाय
जसलाई GNU समुदायमा स्वागत गरिन्छ, software लाई सुधार्न सहयोग गर्नको लागि ।
GNU का हरेक वितरण, जसलाई "distro" भनिन्छ ,
तिनिहरु सबको परिक्षण, प्रयोग र सुधार गरिन्छ
ति मानिसहरुद्वारा, जसको एकमात्र स्वार्थ एक उत्कृष्ट अपरेटिङ् सिस्टम बनाउनु हो
जसलाई विभिन्न थरीका कम्प्युटरहरुमा, सकेसम्म धेरै मानिसहरुले प्रयोग गर्न सकुन ।
अनि, एउटा समय आयो जब अपरेटिङ् सिस्टम को केन्द्रिय हिस्सा, जसलाई कर्णेल भनिन्छ, त्यो लेखिनु पर्ने भयो ।
एकजना लिनस टोर्भाल्ड्ल्स् नामका व्यक्ति, जसको बारेमा तपाँइले सुन्नुभएको होला,
उनले कर्णेल लेखे र त्यो कर्णेलको नाम उनकै नाममा राखियो ,
लाइ - नक्स
अथवा लिनक्स, जसरी केही मानिसहरु यसलाई उच्चारण गर्छन् ।
र निनक्स भनेको कर्णेल हो, जुन GNU मा काम गर्छ
र म यहाँ छु,
खालि तपाँइहरुलाई यो याद दिलाउन कि GNU र लिनक्स दुई खम्बा हुन् स्वतन्त्र सफ्टवेयर समुदायको,
त्यस्तो मान्छेहरुको समुदाय जो यो विश्वास गर्छन् की सफ्टवेयर स्वतन्त्र हुनुपर्छ,
र यो कुरा महत्वपुर्ण छ ,
कि प्रयोगकर्ताहरुको समुदाय सफ्ट्वेयर ग्रहण गर्न स्वतन्त्र हुनुपर्छ,
त्यसलाई अपनाउन, परिमार्जन गर्न, सुधार गर्न र ती सुधारहरु वितरण गर्न स्वतन्त्र हुनुपर्छ,
विज्ञान जस्तै ।
यसको मुख्य तात्पर्य यही हो ।
ठीक त्यसरी नै, जसरी असल वैज्ञानिकहरु सबैकुरा साझेगारी गर्छन, र सबै ज्ञान खुला अनि स्वतन्त्र राख्छन्,
अपरेटिङ् सिस्टम र कम्प्युटर सफ्टवेयर पनि त्यस्तै हुनुपर्छ ।
यदि तपाँपनि GNU को समर्थक हुनुहुन्छ भने,
यदि तपाँइ लिनक्सको समर्थन गर्नुहुन्छ भने, र फ्रि सफ्टवेयर फाउन्डेसनलाई मानपराउनुहुन्छ भने,
तपाँइलाई लागिरहेको होला, "ठीक छ, तर म के गर्न सक्छु?"
तपाँइले गर्न सक्ने सबैभन्दा सजिलो काम आफ्नो कम्प्युटरमा GNU/Linux अपरेटिङ् सिस्टम प्रयोग गर्नु हो ।
यो तपाँइले सोचेभन्दा धेरै सजिलो छ ।
"gnu.org" वेवसाइटमा जानुहोस र आफुलाइ सुहाउने अपरेटिङ् सिस्टम छ कि भनेर खोज्नुहोस् ।
सायद, यदि तपाँइलाई राम्रो graphical user interface मनपर्छ भने,
केही यस्तो तपाँइलाई मनपर्न सक्छ : g-New-Sense, gNewSense
त्यो तपाँइ gnu.org मा भेट्टाउन सक्नुहुनेछ ।
अथवा, यदि तपाँइ साँच्चिकै ॒॒॒॒॒॒॒॒॒॒॒॒तगडा कम्प्युटर जान्नुहुन्छ भने,
तपाँइ आफै coding गर्न सक्नुहुन्छ ।
ज्ञानको सागरमा तपाँइलाई आफ्नो योगदान दिन मन लाग्ला,
जसको फलस्वरुप नै GNU र निनक्स अहिलेको स्थितिमा छन् ।
जसरी भएपनि,
मलाई आशा छ, तपाँइ म सँग हातेमालो गर्नुहुनेछ
GNU लाई उसको पच्चिसौँ जन्मदिनमा शुभकामना व्यक्त गर्न ।
यो अहिले नै गरिहालौँ न ....
जन्मदिनको शुभकामना, GNU !
पच्चिस वर्ष पुगेकोमा ।
भविष्यको अपरेटिङ् सिस्टम ।
स्वतन्त्रता !
चकलेट जस्तै मीठो ।
विश्वको सबैभन्दा गज्जबको अपरेटिङ् सिस्टम ...
र यो सब खुल्ला छ, स्वतन्त्र छ ।
Caption: Bibek Paudel, Ankur Sharma, Shankar Pokharel