Камп'ютары
Я палюбіў іх яшчэ з часоў, як здолеў купіць свой уласны.
Гэта было ў пачатку сучаснай камп'ютарнай эры,
у 1980-ых гг.
Я меў мноства розных камп'ютараў
і на людзях выказваў сваю прыхільнасць да пэўных мадэляў.
Але нядаўна я, як і многія іншыя, звярнуў увагу на гэтак званае свабоднае праграмаванне.
Дасюль ідуць спрэчкі, што ж гэта значыць,
і таму я хачу дапамагчы высвятліць гэта,
бо ў гэтым годзе ў руху будзе юбілей,
і я хачу ўзяць удзел у святкаванні і дапамагчы людзям
убачыць будучыню свабоднага праграмавання.
Калі ў вас у хаце ёсць сантэхніка,
магчыма, вы не разумееце, як гэта працуе.
Але ў вас могуць быць сябры, які ведаюць гэтую справу,
і яны могуць параіць вам тут пасунуць трубу, там засаўку ці які кран.
Гэтак робячы, вы ж не парушаеце закон, праўда?
Бо гэта ваша хата і ваша сантэхніка.
Але вы не можаце зрабіць гэтаксама з сваім камп'ютарам.
Вы не можаце падладзіць аперацыйную сістэму,
вы не можаце падзяліцца сваімі думкамі пра яе з іншымі людзьмі,
бо Apple і Microsoft, якія вырабляюць дзве найпапулярнейшыя аперацыйныя сістэмы,
упэўненыя, што гэта яны імі валодаюць,
і ніхто іншы не мае права іх змяняць.
Магчыма, для вас гэта гучыць натуральна:
"А чаму не?"
Але чаму вы не маеце права рабіць, што пажадаеце?
І чаму грамада не можа змяняць, удасканальваць, дзяліцца?
Бо якраз гэтак і працуе навука...
Усе веды свабодныя,
і ў добрай навуцы ведамі дзеляцца.
Калі гэта не так, гэта кепская навука,
гэта тыранія.
З гэтага ўсё і пачалося.
Адзін чалавек, звалі яго Рычардам Столманам,
25 гадоў таму, ледзь не ў гэты самы дзень, вырашыў
напісаць з нічога зусім новую аперацыйную сістэму.
Ён назваў яе GNU, што значыць "GNU is Not Unix" (GNU - гэта не Unix),
бо гэта сапраўды не быў Unix,
і хаця сістэма падобная да Unix,
але кожны яе складнік, кожны модуль, кожны ўрывак коду
(а гэта вялізарны код, бо ён працуе на многіх платформах)
падтрымоўвае грамада, падтрымоўваюць праграмісты,
якія далучыліся да супольнасці GNU, каб удасканаліць код гэтых праграм.
Кожную дыстрыбуцыю GNU
правяраюць, апрацоўваюць, паднаўляюць
людзі, якія зацікаўленыя ў стварэнні дасканалай аперацыйнай сістэмы,
якую б выкарыстоўвалі на разнастайных платформах як мага больш карыстальнікаў.
І вось прыйшоў час, калі трэба было напісаць ядро, цэнтральную частку сістэмы.
І тады Лінус Торвальдс, пра якога вы можа нешта чулі,
напісаў гэткае ядро і назваў яго ў свой гонар:
Лайнукс.
Або Лінукс, як кажуць людзі.
І вось Лінукс стаў ядром, якое працуе ў сістэме GNU.
І вось я тут дзеля таго,
каб нагадаць вам, што GNU і Лінукс ёсць двума кітамі, на якіх стаіць грамада свабоднага праграмавання,
тыя людзі, якія вераць, - і гэта вельмі важна, -
што праграмы мусяць быць свабоднымі,
што супольнасцям карыстальнікаў трэба даць права адаптаваць праграмы,
змяняць іх, удасканальваць і дзяліцца паляпшэннямі,
як у навуцы.
Вось што гэта значыць.
Як добрыя навукоўцы дзеляцца сваімі здабыткамі, як усе веды адкрытыя і свадобныя,
таксама мусіць быць і з аперацыйнымі сістэмамі.
Таму калі вы падтрымоўваеце GNU,
падтрымоўваеце Лінукс, Фундацыю свабоднага праграмавання,
мабыць, вы цяпер думаеце: "А як я магу дапамагчы?"
Найперш, вы можаце пачаць выкарыстоўваць сістэму GNU/Linux на сваім камп'ютары.
Гэта прасцей, як вы думаеце.
Проста наведайце сайт "gnu.org" і пашукайце сістэму, якая б вам больш пасавала.
Напрыклад, калі вам падабаецца графічны інтэрфэйс,
абярыце што-небудзь кшталту gNewSense.
Вы можаце знайсці яе на сайце gnu.org.
А калі вы выдатны мазгар,
можаце паспрабаваць сябе ў праграмаванні.
Вы можаце пашырыць той абсяг ведаў,
які зрабіў з GNU і Лінукса тое, чым яны цяпер ёсць.
Ва ўсякім разе,
я спадзяюся, вы далучыцеся
да маіх віншаванняў для GNU з дваццаць пятым днём народзінаў.
Ну, давайце разам...
З днём народзінаў, GNU!
Дваццаць пяць гадоў.
Аперацыйная сістэма будучыні.
Свабода!
Добрая, як сапраўдны шакалад.
Найсмачнейшая аперацыйная сістэма ў свеце...
да таго ж свабодная.
Субтытры: Ігар Грачышка